Sau khi khỏi bệnh, không ít người băn khoăn sốt xuất huyết có bị lại không và liệu cơ thể đã thực sự có khả năng bảo vệ lâu dài hay chưa. Bài viết dưới đây sẽ giúp làm rõ các khía cạnh liên quan đến cơ chế miễn dịch, nguy cơ tái nhiễm và những biện pháp phòng ngừa cần thiết để bảo vệ sức khỏe.
Sốt xuất huyết có bị lại không?
Người đã từng mắc sốt xuất huyết hoàn toàn có thể bị tái nhiễm. Đặc biệt, lần tái nhiễm có thể diễn biến nặng hơn nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Nguy cơ này liên quan đến đặc điểm miễn dịch của cơ thể sau khi nhiễm virus Dengue và sự lưu hành đồng thời của nhiều tuýp virus khác nhau trong cộng đồng.
Dưới đây là những yếu tố chính giúp lý giải vì sao tình trạng này vẫn có thể tái nhiễm và tiềm ẩn nguy cơ diễn tiến nặng hơn:
1. Virus Dengue tồn tại dưới nhiều tuýp khác nhau
Virus Dengue gồm 4 tuýp huyết thanh khác nhau, bao gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Khi khỏi bệnh sau khi nhiễm một tuýp Dengue cụ thể, cơ thể chỉ tạo ra miễn dịch đối với chính tuýp virus đó, và không có khả năng bảo vệ đầy đủ trước các tuýp còn lại.
Điều này có nghĩa là, nếu đã từng mắc bệnh do DEN-1, bạn vẫn có nguy cơ mắc lại khi tiếp xúc với DEN-2, DEN-3 hoặc DEN-4 trong những lần sau.
2. Miễn dịch sau khi mắc bệnh không bảo vệ lâu dài
Sau khỏi bệnh, cơ thể bạn chỉ hình thành miễn dịch bền vững đối với tuýp virus Dengue đã gây nhiễm, trong khi khả năng bảo vệ đối với các tuýp Dengue khác là không đầy đủ và không kéo dài. Trên thực tế, miễn dịch chéo giữa các tuýp virus thường chỉ mang tính tạm thời, tồn tại trong một khoảng thời gian ngắn.
Khi miễn dịch suy giảm, bạn vẫn có thể tái nhiễm nếu bị muỗi mang tuýp Dengue khác đốt. Điều này lý giải vì sao việc từng mắc sốt xuất huyết không đồng nghĩa với việc được bảo vệ lâu dài, và bạn vẫn cần chủ động phòng ngừa trong những mùa dịch tiếp theo.
Người đã từng bị sốt xuất huyết vẫn có thể tái nhiễm do miễn dịch sau khi mắc không bảo vệ lâu dài
3. Tái nhiễm có thể làm bệnh diễn tiến nặng hơn
Ở những lần mắc sau, đặc biệt khi cơ thể nhiễm virus Dengue thuộc tuýp huyết thanh khác so với lần mắc trước, nguy cơ bệnh diễn tiến nặng có xu hướng tăng lên. Nhiễm trùng tái phát với các tuýp Dengue khác nhau có thể làm rối loạn đáp ứng miễn dịch, khiến phản ứng viêm trong cơ thể trở nên mạnh hơn.
Bạn có nguy cơ cao phát triển các thể sốt xuất huyết Dengue nặng, bao gồm tình trạng xuất huyết nghiêm trọng hoặc hội chứng sốc Dengue, nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời. Đây là lý do vì sao người đã từng mắc sốt xuất huyết vẫn cần được giám sát chặt chẽ và không nên chủ quan khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ trong những lần sốt sau.
Tại sao sốt xuất huyết có thể nghiêm trọng hơn ở lần mắc thứ hai?
Bệnh có thể diễn tiến nghiêm trọng hơn ở lần mắc thứ hai do liên quan đến một cơ chế miễn dịch đặc thù được gọi là tăng cường phụ thuộc kháng thể (Antibody-Dependent Enhancement - ADE). Đây là hiện tượng đã được ghi nhận rõ trong các nghiên cứu về virus Dengue và đóng vai trò quan trọng trong cơ chế bệnh sinh của sốt xuất huyết nặng.
Sau lần nhiễm đầu tiên, cơ thể hình thành kháng thể để chống lại tuýp virus Dengue đã gây bệnh. Tuy nhiên, khi bạn bị tái nhiễm với một tuýp virus Dengue khác, các kháng thể này không đủ khả năng trung hòa virus mới. Thay vì bảo vệ cơ thể, chúng lại hỗ trợ virus xâm nhập vào nhiều tế bào miễn dịch hơn, làm tăng sự nhân lên của virus và kích hoạt phản ứng viêm mạnh mẽ.
Hệ quả của hiện tượng ADE là bệnh có thể tiến triển nặng hơn với nhiều biến chứng nguy hiểm, bao gồm:
- Triệu chứng toàn thân nghiêm trọng hơn.
- Thoát huyết tương xảy ra khi thành mạch tăng tính thấm, dịch huyết tương thoát ra khoang gian bào, gây cô đặc máu (hematocrit tăng do mất dịch ra ngoài lòng mạch) và nguy cơ sốc giảm thể tích.
- Xuất huyết.
- Suy chức năng các cơ quan.
- Sốc sốt xuất huyết, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.
Chính vì cơ chế này, tái nhiễm sốt xuất huyết luôn được xem là yếu tố nguy cơ cao và cần được theo dõi chặt chẽ ngay từ giai đoạn sớm của bệnh.
Dấu hiệu nhận biết sốt xuất huyết tái nhiễm
Khi đã nắm rõ sốt xuất huyết có bị lại không, việc nhận biết sớm các dấu hiệu nghi ngờ tái nhiễm đóng vai trò quan trọng trong theo dõi và xử trí kịp thời. Các dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng của sốt xuất huyết tái nhiễm mà bạn không được chủ quan bao gồm:
- Đau bụng dữ dội, đau tăng dần hoặc đau liên tục.
- Nôn ≥3 lần trong 24 giờ hoặc không thể uống được.
- Chảy máu bất thường như chảy máu nướu răng hoặc chảy máu mũi.
- Có máu trong nước tiểu hoặc phân, phân đen.
- Khó thở, thở nhanh hoặc cảm giác hụt hơi.
- Mệt mỏi nhiều hoặc bồn chồn, kích thích bất thường.
- Dấu hiệu sốc như da lạnh, ẩm ướt, tay chân lạnh, tụt huyết áp.
Những biểu hiện này cho thấy bệnh có nguy cơ tiến triển nặng, có thể liên quan đến tình trạng thoát huyết tương, rối loạn đông máu hoặc suy tuần hoàn. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, bạn cần đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá và theo dõi kịp thời.
Khi tái nhiễm sốt xuất huyết, bạn có thể bị đau bụng dữ dội, đau tăng dần hoặc đau liên tục
Bạn đang có dấu hiệu nghi ngờ tái nhiễm sốt xuất huyết? Đừng chủ quan! Hãy liên hệ hotline: 1900 886648 để bác sĩ Bệnh viện Đại học Phenikaa thăm khám và tư vấn ngay.
Chẩn đoán sốt xuất huyết tái nhiễm
Chẩn đoán bệnh tái nhiễm cần được thực hiện sớm và chính xác, đặc biệt ở những người đã từng mắc bệnh trước đó. Trên thực tế, việc chẩn đoán không chỉ dựa vào biểu hiện lâm sàng, mà cần kết hợp nhiều xét nghiệm phù hợp theo từng giai đoạn của bệnh nhằm đánh giá đúng tình trạng nhiễm và nguy cơ tiến triển nặng.
Để chẩn đoán bệnh tái nhiễm, bác sĩ thường dựa trên các nhóm yếu tố sau:
1. Khai thác triệu chứng và tiền sử mắc bệnh
Việc khai thác triệu chứng bạn đang gặp phải kết hợp với tiền sử mắc bệnh đóng vai trò quan trọng trong định hướng chẩn đoán tái nhiễm. Bác sĩ sẽ đánh giá thời điểm khởi phát sốt, mức độ và diễn tiến các triệu chứng, đồng thời ghi nhận các dấu hiệu cảnh báo nặng. Nếu bạn đã từng mắc bệnh, những biểu hiện tưởng chừng nhẹ cũng cần được theo dõi thận trọng hơn.
2. Xét nghiệm phát hiện virus Dengue
Trong giai đoạn sớm của bệnh, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm kháng nguyên NS1 nhằm phát hiện sự hiện diện của virus Dengue trong máu. Đây là xét nghiệm có giá trị trong những ngày đầu, giúp hỗ trợ chẩn đoán sớm sốt xuất huyết, bao gồm cả các trường hợp nghi ngờ tái nhiễm.
3. Xét nghiệm kháng thể IgM và IgG
Xét nghiệm kháng thể IgM và IgG giúp hỗ trợ phân biệt nhiễm sốt xuất huyết lần đầu hay tái nhiễm. Ở các trường hợp tái nhiễm, chỉ số IgG thường tăng sớm và mạnh hơn, là cơ sở để bác sĩ đánh giá cơ chế miễn dịch và nguy cơ diễn tiến nặng của bệnh.
4. Xét nghiệm PCR
Xét nghiệm PCR có vai trò phát hiện trực tiếp virus Dengue trong máu và trong một số trường hợp có thể xác định tuýp virus Dengue gây bệnh. Đây là phương pháp có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, đặc biệt hữu ích trong giai đoạn sớm của bệnh hoặc khi cần làm rõ chẩn đoán ở các trường hợp nghi ngờ tái nhiễm.
Xét nghiệm PCR giúp phát hiện trực tiếp virus Dengue trong máu
Điều trị sốt xuất huyết tái nhiễm
Hiện nay, chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu để điều trị bệnh. Do đó, việc điều trị chủ yếu tập trung vào theo dõi sát diễn biến bệnh và điều trị hỗ trợ, nhằm hạn chế biến chứng và giúp bạn hồi phục an toàn. Các nguyên tắc điều trị sốt xuất huyết tái nhiễm bao gồm:
1. Theo dõi sát các triệu chứng
Bạn cần được theo dõi chặt chẽ diễn biến sốt, mức độ mệt mỏi và các dấu hiệu xuất huyết trong suốt quá trình mắc bệnh. Đặc biệt, ở những trường hợp tái nhiễm, nguy cơ diễn tiến nặng có thể cao hơn, vì vậy việc theo dõi sát trong những ngày đầu và giai đoạn nguy hiểm của bệnh có vai trò quan trọng trong phát hiện sớm biến chứng.
2. Đảm bảo cơ thể được cung cấp đủ nước
Việc cung cấp đủ nước giúp hạn chế tình trạng cô đặc máu và hỗ trợ tuần hoàn. Bạn nên uống nước đều đặn, có thể sử dụng nước lọc, dung dịch điện giải theo hướng dẫn y tế. Trường hợp không thể uống đủ hoặc có dấu hiệu mất nước, cần được đánh giá và bù dịch phù hợp tại cơ sở y tế.
3. Sử dụng thuốc hạ sốt và giảm đau phù hợp
Paracetamol là thuốc được khuyến cáo sử dụng để hạ sốt và giảm đau trong điều trị sốt xuất huyết. Việc dùng thuốc cần tuân thủ đúng liều lượng và khoảng cách giữa các lần dùng theo chỉ định, tránh lạm dụng hoặc phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt cùng lúc.
Bạn cần tuân thủ hướng dẫn sử dụng thuốc hạ sốt theo chỉ định của bác sĩ
4. Tránh sử dụng các thuốc làm tăng nguy cơ chảy máu
Bạn không nên sử dụng các thuốc chống viêm không steroid như ibuprofen, aspirin hoặc các thuốc có thể ảnh hưởng đến đông máu. Những thuốc này có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết và khiến bệnh diễn tiến nặng hơn, đặc biệt trong các trường hợp tái nhiễm.
Cách phòng ngừa sốt xuất huyết tái nhiễm hiệu quả
Ngoài việc hiểu rõ sốt xuất huyết có bị lại không, việc chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa đóng vai trò quan trọng trong giảm nguy cơ tái nhiễm và hạn chế biến chứng nguy hiểm. Các biện pháp phòng ngừa bệnh tái nhiễm gồm:
1. Kiểm soát muỗi và loại bỏ nơi sinh sản của muỗi
Muỗi Aedes là trung gian truyền virus Dengue, vì vậy việc kiểm soát muỗi và xử lý triệt để các ổ sinh sản của muỗi là bước quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc và tái mắc sốt xuất huyết. Các biện pháp cần thực hiện bao gồm:
- Loại bỏ nước đọng trong chum, vại, xô chậu, lốp xe cũ, khay nước.
- Đậy kín các vật dụng chứa nước sinh hoạt.
- Thay nước bình hoa, khay nước thường xuyên.
- Thu gom rác thải, giữ môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng.
- Phối hợp với các biện pháp diệt lăng quăng, bọ gậy theo hướng dẫn y tế địa phương.
2. Chủ động phòng muỗi đốt
Bên cạnh việc kiểm soát môi trường, mỗi cá nhân cần chủ động bảo vệ bản thân khỏi muỗi đốt để hạn chế nguy cơ phơi nhiễm virus Dengue, đặc biệt trong mùa dịch hoặc tại khu vực có nhiều ca mắc. Các biện pháp phòng muỗi đốt hiệu quả gồm:
- Ngủ màn, kể cả ban ngày.
- Mặc quần áo dài tay khi sinh hoạt hoặc làm việc ở khu vực có nguy cơ.
- Sử dụng kem, dung dịch hoặc thiết bị xua muỗi phù hợp.
- Hạn chế để da hở khi ở nơi nhiều muỗi.
- Giữ nhà cửa thông thoáng, sử dụng quạt hoặc các biện pháp hỗ trợ đuổi muỗi.
- Theo dõi sức khỏe sau khi đã từng mắc sốt xuất huyết
Nếu bạn đã từng mắc bệnh không nên chủ quan trong những mùa dịch tiếp theo. Khi xuất hiện các đợt sốt không rõ nguyên nhân hoặc các triệu chứng nghi ngờ, bạn cần theo dõi sát diễn biến bệnh và đi khám sớm để được đánh giá và theo dõi kịp thời, hạn chế nguy cơ biến chứng.
3. Tiêm vắc xin theo tư vấn y tế (nếu có chỉ định)
Tiêm vắc xin phòng bệnh có thể được cân nhắc ở một số đối tượng nhất định, nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nặng. Tuy nhiên, đây không phải là biện pháp áp dụng đại trà. Việc tiêm phòng cần được bác sĩ tư vấn và chỉ định cụ thể, dựa trên nhiều yếu tố như tiền sử nhiễm virus Dengue, độ tuổi và tình trạng sức khỏe của từng người.
Hiện nay, vắc xin Dengvaxia được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo sử dụng cho người từ 9 - 45 tuổi đã từng nhiễm Dengue (seropositive). Trong khi đó, vắc xin Qdenga (TAK-003) đã được phê duyệt tại một số quốc gia cho người từ 4 tuổi trở lên. Tại Việt Nam, việc tiêm vắc xin phòng sốt xuất huyết cần tuân thủ hướng dẫn chính thức của Bộ Y tế và được thực hiện tại các cơ sở y tế đủ điều kiện chuyên môn.
Vắc xin không thay thế hoàn toàn các biện pháp phòng muỗi, do đó vẫn cần kết hợp đồng thời các biện pháp phòng ngừa khác.
Tiêm vắc xin sốt xuất huyết có thể được cân nhắc ở một số đối tượng nhất định
Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Nếu bạn nghi ngờ mắc bệnh, đặc biệt là đã từng mắc trước đó, không nên chủ quan tự theo dõi tại nhà kéo dài. Việc đi khám bác sĩ sớm giúp chẩn đoán chính xác, theo dõi sát diễn tiến bệnh và can thiệp kịp thời khi có nguy cơ biến chứng.
Bạn cần đến cơ sở y tế ngay trong các trường hợp sau:
- Sốt cao liên tục từ 2 ngày trở lên, khó hạ hoặc tái sốt sau khi đã hạ.
- Có tiền sử từng mắc sốt xuất huyết và xuất hiện các đợt sốt không rõ nguyên nhân.
- Xuất hiện dấu hiệu cảnh báo nặng như đau bụng dữ dội, nôn nhiều, chảy máu bất thường.
- Mệt mỏi nhiều, bồn chồn, lơ mơ hoặc tay chân lạnh.
- Khó thở, cảm giác hụt hơi hoặc có biểu hiện bất thường khác.
Việc thăm khám và theo dõi y tế kịp thời giúp bác sĩ đánh giá đúng mức độ bệnh, chỉ định xét nghiệm cần thiết và quyết định hướng điều trị phù hợp, từ đó giảm nguy cơ biến chứng nghiêm trọng và bảo vệ an toàn.
Kết luận
Như vậy, bài viết trên đã giúp làm rõ băn khoăn sốt xuất huyết có bị lại không, đồng thời cung cấp những thông tin quan trọng về nguy cơ tái nhiễm, cơ chế khiến bệnh có thể diễn tiến nặng hơn và các biện pháp phòng ngừa cần thiết. Trên thực tế, sốt xuất huyết có thể mắc lại nhiều lần và lần tái nhiễm tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời.
Việc chủ động phòng muỗi, theo dõi sức khỏe sát sao sau khi đã từng mắc bệnh và đi khám sớm khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ là những yếu tố then chốt giúp hạn chế biến chứng nguy hiểm.
Để được tư vấn, chẩn đoán và theo dõi sốt xuất huyết một cách an toàn, đặc biệt trong các trường hợp nghi ngờ tái nhiễm hoặc có dấu hiệu diễn tiến nặng, bạn nên chủ động thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín. Bệnh viện Đại học Phenikaa là địa chỉ được nhiều người tin chọn với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, hệ thống xét nghiệm - chẩn đoán hiện đại và quy trình theo dõi sát diễn biến bệnh, giúp phát hiện sớm nguy cơ biến chứng và xây dựng hướng xử trí phù hợp. Bạn hãy liên hệ hotline 1900 886648 để được hỗ trợ sớm.
